Ordeningsmodel hulp bij (echt)scheiding en omgang. Leidraad voor besluitvorming over bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheden.
Auteur: Mirte Loeffen, Lex Janssen en Herma Ooms
jaartal: 2004
Bestelwijze: publicatie gratis te downloaden onderaan het artikel
Inleiding
Relatief veel relaties lopen uit op een (echt)scheiding. Van de huwelijken gaat het om meer dan een kwart. Bij 60% van de echtscheidingen zijn kinderen betrokken. Echtscheidingscijfers variëren: één op drie huwelijken zonder kinderen loopt uit op een scheiding, één op vier en één op vijf wanneer er één, respectievelijk twee kinderen bij betrokken zijn.
Huwelijken van allochtonen en gemengde huwelijken (autochtoon - allochtoon) maken hier geen uitzondering op. Plus minus 70% van de gemengde huwelijken tussen een Turkse of Marokkaanse man met een Nederlandse vrouw is na 10 jaar door een scheiding ontbonden.Voor gemengde huwelijken van Antilliaanse en Surinaamse mannen met een Nederlandse vrouw liggen de percentages lager, maar komen nog altijd uit op 30% en 41%. Voor niet gemengde huwelijken van allochtonen variëren de percentages van 43% voor Surinamers tot 20 % voor Turken (Huis c.s., 2004). Het aantal geregistreerde partnerschappen dat ontbonden wordt, is niet bekend.
Onderzoek toont aan dat kinderen erg veel last hebben van problematisch verlopende scheidingen. Ontwikkelingsschade voor kinderen bij scheiding wordt vooral veroorzaakt door zich voortslepende conflicten tussen de ouders/ex-partners en/of het verlies van contact met één van hen. Ook op de langere termijn zijn effecten voor kinderen aantoonbaar (Spruijt 2002, Smulders-Groenhuijsen, 2002).
In de loop van de tijd zijn er tal van initiatieven genomen om informatie, advies en hulp aan (echt)paren bij (echt)scheiding en omgang te bieden. Het accent ligt daarbij op het benadrukken van de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de partners voor het maken van goede afspraken en de zorg voor de opvoeding van en omgang met de kinderen. Bemiddeling, ook wel mediation genoemd, is daar een goed voorbeeld van. Bemiddeling werd aanvankelijk veel binnen de advocatuur toegepast in het kader van een echtscheidingsprocedure, maar recent ook door psychologen of maatschappelijk werkers. Andere voorbeelden zijn de zogenoemde omgangshuizen, die een neutrale ontmoetingsplaats voor omgang van de niet-verzorgende ouder met het kind bieden, diverse vormen van omgangsbegeleiding en groepsbijeenkomsten voor kinderen. Er is echter nog geen sprake van een structurele inbedding van dit soort voorzieningen binnen het reguliere aanbod.
Staatssecretaris Ross vindt dat scheidingsproblematiek een duidelijkere plek moet krijgen in het lokaal preventieve jeugdbeleid en in de jeugdzorg. De staatssecretaris is van mening dat lokale voorzieningen moeten voorlichten en (echt)scheidingsproblemen moeten signaleren. “Zodat kinderen die in de knel komen vanwege de scheiding van hun ouders, adequate hulp krijgen. Dat aanbod moet overigens wel aansluiten bij bestaande voorzieningen.” en:
“Ik vind dat het kind en de aanpak van zijn problemen centraal moet staan. Dat vraagt om maatwerk. Initiatieven waarbij de specifieke hulp wordt aangehaakt bij bestaande voorzieningen in het lokale jeugdbeleid en de jeugdzorg, zijn hier een goed voorbeeld van. Ik wil nagaan of we zo een goed landelijk hulpaanbod voor deze kinderen tot stand kunnen brengen” (Persbericht 23 juni 2004).
In de wetgeving rond echtscheiding is veel veranderd. Procedures zijn sterk vereenvoudigd, waarbij de nadruk ligt op de eigen verantwoordelijkheid van (echt)paren om passende maatregelen te treffen.Veel ouders komen ook zelfstandig tot oplossingen, al dan niet met hulp van een derde. Met name vanwege het aantal problematische echtscheidingen en problemen met betrekking tot de omgang met de kinderen, heeft minister Donner zeer recent nog voornemens tot wijziging aan de Tweede Kamer gemeld over onder meer omgang, namelijk dat ouders in een inleidend verzoekschrift moeten aangeven hoe zij de omgang regelen en over welke punten zij het wel en niet met elkaar eens zijn, over uitbreiding van mogelijkheden voor mediation en over de bevoegdheid van de kantonrechter tot benoeming van een bijzonder curator (Kamerstukken II, 2003/2004, 29 520, nr. 1, nr. 5, nr. 6).
Gelet op al deze ontwikkelingen heeft het ministerie van VWS, Directie Jeugdbeleid aan Collegio gevraagd om een ordeningsmodel te ontwerpen voor informatie, advies, bemiddeling en begeleiding bij (echt)scheiding en omgang, in het vervolg hulp bij (echt)scheiding en omgang genoemd.
De vraagstelling van VWS wordt toegelicht in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 komen de fundamenten van het ordeningsmodel aan de orde. Het ordeningsmodel is een matrix met twee assen. De horizontale as (fasen van (echt)scheiding) en de verticale as (bestuurlijke verantwoordelijkheden) komen achtereenvolgens aan de orde in de hoofdstukken 4 en 5. Hoofdstuk 6 is een presentatie van het model an sich met een toelichting op de bestanddelen ervan. Het rapport besluit met een aantal conclusies en vragen die in een mogelijk vervolgtraject een rol kunnen spelen.
